AOV-plicht ZZP uitgesteld tot 2030 — gebruik het uitstel slim

Nederland telt inmiddels meer dan een miljoen zelfstandigen zonder personeel. Een groot deel van hen heeft geen arbeidsongeschiktheidsverzekering. Dat is geen geheim: het is al jaren een politiek hoofdpijndossier, met adviezen, debatten en meerdere beloften van actie. En toch loopt het steeds opnieuw vast — op uitvoerbaarheid, draagvlak en politieke prioriteiten. De meest recente uitkomst: de verplichting schuift door naar 2030.

Voor veel ZZP'ers klinkt dat als een seintje om achterover te leunen. Dat zou een vergissing zijn.

Wat is de AOV-plicht eigenlijk?

Een arbeidsongeschiktheidsverzekering — AOV — keert een inkomen uit als je door ziekte of letsel niet meer kunt werken. Werknemers zijn via hun werkgever automatisch meeverzekerd in de Ziektewet en de WIA. ZZP'ers hebben dat vangnet niet. Wie als zelfstandige uitvalt, valt terug op spaargeld, een partner, of niets.

De Sociaal-Economische Raad (SER) adviseerde in 2021 al een verplichte basisverzekering voor alle zelfstandigen. Het idee: een collectieve regeling via het UWV of een vergelijkbaar publiek orgaan, met een betaalbare basisdekking voor iedereen. Goed idee op papier. Maar de uitvoering bleek weerbarstiger dan gedacht — de discussie over premieniveaus, eigen risico's en uitzonderingen voor hoog verdienende ZZP'ers sleepte zich voort.

Nu is het streven 2030. Of dat realisme is of politieke opruiming, valt nog te bezien.

Waarom is het opnieuw uitgesteld?

De complexiteit zit hem in de diversiteit van de ZZP-populatie. Een freelance grafisch ontwerper met een dagrate van 500 euro heeft een heel andere risicoprofile en draagkracht dan een bezorger op een platform die per rit betaald krijgt. Een uniforme regeling die voor beiden werkt, is bijzonder lastig te ontwerpen. Bovendien stuit elke poging tot verplichting op de vraag: wie int de premie, wie keert uit, en hoe voorkom je free-rider gedrag?

De politieke druk is er wel — maar de uitvoeringsorganisaties kunnen het tempo niet bijbenen. UWV heeft al jaren overvolle agenda's. En een nieuwe stelselwijziging die miljoenen zelfstandigen raakt, vergt meer dan een kabinetsperiode om goed neer te zetten.

Kortom: de intentie is er, de haast is er (voorlopig) niet.

Intussen verandert er wél het nodige

Terwijl de AOV-plicht op zich laat wachten, rolt de overheid op andere fronten wel degelijk nieuwe wetgeving uit. Twee wetten zijn voor ZZP'ers direct relevant.

De Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (VBAR) is per 1 januari 2025 van kracht. De Belastingdienst handhaaft weer actief of iemand als echte zelfstandige werkt, of eigenlijk als werknemer moet worden aangemerkt. Wie als ZZP'er structureel bij één opdrachtgever werkt, lang ingebed zit in de organisatie en weinig zelfstandigheid heeft, loopt risico op naheffingen. Schijnzelfstandigheid heeft een prijs — voor jou én je opdrachtgever.

Daarnaast treedt de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) in werking voor uitzendbureaus en intermediairs die arbeidskrachten ter beschikking stellen. Voor ZZP'ers die via bureaus werken, verandert er indirect ook het nodige: bureaus worden strenger gescreend en moeten aantonen dat ze eerlijk werken. De keten van verantwoordelijkheid wordt strakker.

De boodschap is duidelijk: de overheid trekt de arbeidsmarkt voor zelfstandigen strakker aan — zelfs als de AOV-plicht er nog niet is.

Waarom nu handelen slim is

Stel: de AOV-plicht gaat in 2030 van kracht. Op dat moment stroomt een golf van meer dan een miljoen ZZP'ers die tot dan toe onverzekerd waren de verzekeringsmarkt op. Wat denk je dat er dan met premies en acceptatiebeleid gebeurt? Verzekeraars weten het ook: wie nu al een verhoogd gezondheidsrisico heeft, kan simpelweg geweigerd worden of een uitsluiting in zijn polis krijgen.

De verzekeringsmarkt werkt op basis van risicoselectie. Een 35-jarige gezonde freelancer betaalt nu een stuk minder dan dezelfde persoon van 45 met een rugklacht. Leeftijd en gezondheid bepalen je premie — niet de datum op een Kamerstuk. Wie wacht op de verplichting, betaalt straks meer, heeft minder keuze, of krijgt een polis met meer uitsluitingen.

Daar komt bij: een vrijwillige AOV is nu fiscaal aftrekbaar als beroepskosten. Je betaalt de premie van je brutowinstinkomen — dat scheelt echt. Hoe die fiscale behandeling eruitziet als de verplichting eenmaal geldt, is nog onzeker.

Wat kost een AOV, en wat dekt het?

De premie hangt af van je leeftijd, beroep, gewenste uitkering en eigen risicoperiode. Een ZZP'er van 35 in een kantoorgebonden beroep betaalt ruwweg enkele honderden euro's per maand voor een netto uitkering van 2.000 tot 2.500 euro bij volledige arbeidsongeschiktheid. Hoe langer je bereid bent om de eigen risicoperiode te rekken — van 30 dagen naar 1 of 2 jaar — hoe lager de premie.

Voor wie de standaard AOV te duur vindt, zijn er tussenoplossingen: de Broodfonds-constructie via een ondernemersgroep, of een verzekering via de beroepsvereniging. Die zijn goedkoper maar bieden ook minder zekerheid. Iets is beter dan niets — maar verdiep je in wat je daadwerkelijk koopt.

Gebruik het uitstel — niet als excuus, maar als kans

De politiek heeft je vier jaar gegeven. Niet om te wachten, maar om te kiezen. Nu kun je nog vergelijken, onderhandelen en een polis afsluiten die bij jou past. Straks bestaat die vrijheid misschien niet meer, of is ze er alleen tegen een hogere prijs.

De vraag is niet of de verplichting eraan komt. Die komt. De vraag is of jij dan al geregeld hebt — op jouw voorwaarden.